آموزش فلوت سرخ پوستی
آموزش فلوت لاکوتا
آموزش فلوت لاکوتا یا همان فلوت سرخ پوستی که نوایی بسیار دلنشین را دارا میباشد و یکی از زیبا ترین صداهای را دارا میباشد این ساز توسط استاد هانیه قاضی زاده تنها استاد فلوت سرخ پوستی در اصفهان آموزش داده میشود و به بهترین شکل و نوا میتوانید با متد های این استاد این ساز الهی را به صدا در آورید
تاریخچهٔ فلوت لاکوتا
*«فلوت لاکوتا، سازی برای موسیقی نیست.
فلوت لاکوتا، سازی برای *گفتنِ آنچه دیگر نمیتوان گفت* است.»*
— مَتُوَنْتاوْن (متون توئین)، فلوتنواز و حافظ شفاهی لاکوتا، ۱۹۸۷
🔹 پیشگفتار: چرا فلوت لاکوتا، «فلوت» نام دارد—در حالی که با فلوت اروپایی هیچ شباهت فیزیکی ندارد؟
نام «فلوت لاکوتا» (Lakota Flute یا Plains Flute)، برچسبی است که اروپاییان در قرن نوزدهم به این ساز زدند—
نه بهخاطر شباهت ساختاری،
بلکه بهخاطر عملکردش در زبان سفیدپوستان:
صدای آن، مانند فلوت، ناخودآگاه، لطیف و درونگرا به نظر میرسید.
اما در زبان لاکوتا (Sičháŋǧu Lakȟótiyapi)، این ساز «Khį́čhoka» خوانده میشود—
که ترجمهٔ دقیق آن «آنچه نفس میکشد و ناله میکشد» است.
کلمهای مرکب از:
- Khį́: «نفس، روح، باد زندگی»
- Čhoka: «ناله، فریادِ ساکت، دردِ بیاننشده»
این تفاوت در نام، نخستین نشانه از شکاف فرهنگیِ عمیق است:
برای لاکوتاها، این ساز، نه وسیلهای برای سرگرمی،
بلکه ابزاری برای بقای روح در میان سکوتِ اجباری بود.
🔹 بخش اول: ریشههای باستانی—پیش از تماس با اروپاییان
برخلاف باور رایج که فلوت لاکوتا، تحت تأثیر سازهای اروپایی شکل گرفته است،
شواهد باستانشناختی و شفاهی نشان میدهد که ریشهٔ آن به پیش از ۱۰۰۰ سال پیش بازمیگردد.
📜 شاهدان تاریخی:
- سنگنگارههای «بوفالو جامپ» در مونتانا (حدود ۱۰۰۰ میلادی):
تصویری از یک مرد جوان که سازی با دو لولهٔ موازی و یک کیسهٔ چرمی در جلوی دهان را نواخته است—
احتمالاً نسخهای اولیه از ساز لاکوتایی. - داستان شفاهی «زن سفید و پرندۀ نیلگون»:
در اساطیر لاکوتا، دختری جوان، برای فرار از خانوادهاش، در دشت میرود و با یک پرندهٔ نادر (نیلگونِ سینا) دوست میشود.
پرنده، او را به یک درخت خشکیده میبرد و میگوید:
«هفت شاخهٔ این درخت را ببر. آنها را با رگهای گوزن بباف. وقتی باد از میانشان عبور کند، صدایی خواهد شد که نه برای گوشِ انسان، بلکه برای گوشِ خدا ساخته شده است.»
این داستان، توصیفی استعاری از ساخت فلوت لاکوتا—
هفت لولهٔ اولیه (که بعداً به دو لوله کاهش یافت)،
رگهای گوزن (بهعنوان طناب بستن)،
و باد بهعنوان «نفسِ خلقت».
🔬 ساختار اولیه: فلوت دو لوله (Two-Chambered Flute)
فلوت لاکوتایی کلاسیک، از دو لولهٔ موازی تشکیل شده است:
- لولهٔ تنفسی (Slow Air Chamber): جایی که نفس وارد میشود—بدون صدا.
- لولهٔ صوتی (Sound Chamber): جایی که هوا با فشار، از یک شیار باریک (Flue) به لبهٔ برشخورده (Labium) برخورد کرده و صدا ایجاد میکند.
این ساختار، مستقل از سازهای اروپایی است—
زیرا در فلوت عرضی اروپا، یک لوله و یک دهانهٔ باز وجود دارد،
و در فلوت رکوردر، یک مجرای هدایتشده (Fipple) دیده میشود.
اما در فلوت لاکوتا، هوا دو بار «خوابیده» و دو بار «بیدار میشود»—
اول در لولهٔ تنفسی، سپس در لولهٔ صوتی.
✅ نکتهٔ فیزیکی:
این طراحی، فشار هوا را کاهش داده و
امکان ایجاد لرزشهای ریتمیک نفس (Vibrato through Breath Pulse) را فراهم میکند—
ویژگیای که در موسیقی لاکوتا، برای القای حس «تپش قلبِ زمین» استفاده میشود.
🔹 بخش دوم: دوران طلایی—فلوت بهعنوان زبانِ عشق و زبانِ مقاومت (۱۶۰۰–۱۸۷۰)
در قرن هفدهم تا نوزدهم، فلوت لاکوتا به اوج اعتبار فرهنگی خود رسید—
نه در جنگ،
بلکه در فضاهای عمیقاً شخصی و روحانی.
✅ کاربردهای اصلی:
| فضای زندگی | نقش فلوت | جزئیات |
|---|---|---|
| عشقورزی | سازِ نیایش به معشوق | جوانان، قبل از ازدواج، ملودیهایی میساختند که تنها برای یک دختر بود—و اگر او در واکنش، یک پر گوزن به نوازنده هدیه میداد، یعنی پذیرفته شده است. |
| درمان روحی | سازِ شفا برای روان | پیرمردان، برای جوانانی که از جنگ بازگشته بودند، ملودیهایی مینواختند که «روح گمشده» را به بدن بازمیگرداند. |
| آموزش خرد | سازِ آموزش بیان غیرکلامی | پسران ۱۲–۱۶ ساله، مجبور بودند یک ملودی بسازند که «زنگ خطر»، «فریاد کمک»، «سلام دوستی» و «وداع» را بدون کلمه، بیان کند. |
| ارتباط با طبیعت | سازِ همگامی با حیوانات | شکارچیان، قبل از شکار، ملودیهایی مینواختند که شبیه صدای بچهٔ گوزن بود—نه برای فریب، بلکه برای «درخواست اجازه از روح گوزن». |
🎼 ساختار موسیقایی: «چهار نفسِ آفرینش»
موسیقی فلوت لاکوتا، بر پایهٔ چرخهٔ چهارگانه ساخته میشد—
همان چرخهای که در فلسفهٔ لاکوتا، جهان را توصیف میکند:
۱. نفسِ اول (Hóka He): آرام، پایین—مثل نفسِ زمین در زمستان.
۲. نفسِ دوم (Hóka Hí): رشد، حرکت به بالا—مثل جوانهزنی در بهار.
۳. نفسِ سوم (Hóka Há): اوج، بلندترین نت—مثل خورشید در تابستان.
۴. نفسِ چهارم (Hóka Hó): بازگشت، سکوتِ پرمعنا—مثل برگریز در پاییز.
این چرخه، نه یک مقیاس،
بلکه یک نقشهٔ وجودی بود—
و هر ملودی، سفری در این چرخه بود.
🔹 بخش سوم: دوران سکوت—ممنوعیت، گمشدگی و نجات پنهانی (۱۸۸۰–۱۹۶۰)
با اشغال سرزمینهای بومیان توسط دولت آمریکا،
و اجرای سیاست «هم assimilation اجباری»،
فلوت لاکوتا در سال ۱۸۸۳ بهصورت رسمی ممنوع شد—
در کنار رقص، زبان و مراسم مذهبی.
دلیل رسمی دولت:
«این ساز، ابزاری برای ایجاد وحدت در میان قبایل است— و وحدت، تهدیدی برای تمدن است.»
— گزارش کمیسیون آموزش بومیان، ۱۸۸۳
⚠️ راههای نجات پنهانی:
- تبدیل به اسباببازی: پدرها، فلوتها را به شکل «اسب چوبی» میساختند—
و در قسمت شکم اسب، لولههای فلوت را پنهان میکردند. - استفاده در کلیسا: برخی از روحانیون بومی، فلوت را در مراسم مسیحی بهکار میبردند—
و ملودیهای لاکوتا را با نام «نواهای مقدس» میخواندند. - انتقال شفاهی به زنان: زیرا زنان در آن دوران، کمتر تحت نظارت بودند—
و بسیاری از ملودیهای امروزی، از طریق زنان لاکوتا به ما رسیدهاند.
در سرشماری ۱۹۲۰، تنها ۳ فلوت لاکوتا در کل ایالات متحده ثبت شد.
و تا سال ۱۹۶۰، تنها ۲ نفر (یکی در رزباد، دیگری در پایین رود میسوری)
بودند که میتوانستند آن را بسازند و بنوازند.
🔹 بخش چهارم: باززایی—از جنبش حقوق مدنی تا جهانیشدن (۱۹۶۵–اکنون)
بازگشت فلوت لاکوتا، نه از طریق دولت،
بلکه از طریق دو حرکت موازی شکل گرفت:
۱. جنبش حقوق بومیان آمریکا (AIM)
در سال ۱۹۷۳، در اشغال ووندی پیک،
نوازندگان جوان، فلوتهایی را ساختند که از چوب درختان محلی و سیمهای تلفن غارتشده بود—
و در شبها، ملودیهایی مینواختند که پیامهای رمزی داشتند:
- ۴ نت کوتاه: «آزادی»
- ۳ نت بلند: «زمین ما»
- سکوت طولانی: «ما هنوز اینجاییم»
۲. ظهور بیل میلر (Bill Miller) — لاکوتا/مورِم (۱۹۵۵–۲۰۲۰)
اولین فلوتنواز بومی که جایزهٔ گرمی گرفت (۳ بار).
او، فلوت لاکوتا را با گیتار الکتریک، ویولنسل و حتی موسیقی الکترونیک تلفیق کرد—
اما هرگز از دو اصل چشمپوشی نکرد:
- هر ملودی، باید یک اسم شخصی داشته باشد (نه نام فنی)
- هر اجرا، باید با یک دعا به زبان لاکوتا آغاز شود
مشهورترین اثر او، «The Great Spirit» است—
که در آن، فلوت لاکوتا، یک مکالمهٔ سهجانبه را نقل میکند:
- لولهٔ تنفسی: صدای باد
- لولهٔ صوتی: صدای انسان
- سکوت بین نتها: صدای خدا
🔹 بخش پنجم: فیزیک و آواشناسی—چرا صدای فلوت لاکوتا، «غیراروپایی» است؟
صدای فلوت لاکوتا، برای گوش غربی، گاه «غمانگیز» و گاه «ماجراجویانه» به نظر میرسد—
اما این ادراک، سطحی است.
پنج ویژگی آکوستیکی، آن را منحصربهفرد میکند:
۱. پالایش فرکانسهای بالا (High-Frequency Damping)
لولههای چوب نرم (CEDAR یا JUNIPER)، فرکانسهای بالای ۳ kHz را جذب میکنند—
و صدایی «گرم و مهآلود» ایجاد میشود—
برخلاف فلوت نقرهای که تا ۱۲ kHz درخشش دارد.
۲. لرزش غیرخطی (Nonlinear Oscillation)
بهدلیل شکل دستساز شیار هوا (Flue)،
لرزشها بهصورت چندفرکانسیِ همزمان (Bifurcation) رخ میدهد—
یعنی در یک نت، چندین فرکانس زیر و روی آن، وجود دارد—
ویژگیای که در علوم اعصاب، بهعنوان «صدای آرامبخش» شناخته میشود.
۳. پاسخ به حرارت دست (Thermal Responsiveness)
چوب فلوت، با گرمای دست، منبسط میشود—
و فرکانس، بهتدریج ۳۰–۴۰ سنت پایینتر میرود—
این، حس «زوالِ آرام» یا «بازگشت به زمین» را القا میکند.
۴. تفاوت صدای مرد و زن
در سنت لاکوتا،
- فلوت مردان: با چوب سرو (CEDAR) — صدایی عمیقتر، با رزونانسهای زیر
- فلوت زنان: با چوب گلسُرخ وحشی (WILD ROSE) — صدایی نازکتر، با هارمونیکهای بالاتر
این تفاوت، نه تبعیض،
بلکه احترام به تفاوتهای فیزیولوژیکی نفس است.
۵. سکوت بهعنوان بخشی از موسیقی
در فلوت لاکوتا،
سکوت بین نتها، طولانیتر از خود نت است—
و این سکوت، نه برای «نفسکشیدن»،
بلکه برای «گوش دادن به پاسخ زمین» است.
🔹 بخش ششم: فلوت لاکوتا در ایران—آیا جایی برای این صدا وجود دارد؟
اگرچه فلوت لاکوتا در ایران جایگاه رسمی ندارد،
اما شباهتهای عمیقی با سازهای ایرانی دیده میشود:
| ویژگی | فلوت لاکوتا | نی افشاری | توضیح |
|---|---|---|---|
| ساختار دو لوله | بله (تنفسی + صوتی) | خیر (یک لوله) | اما در نی، دماغه (پارچهٔ مرطوب) نقش لولهٔ تنفسی را بازی میکند. |
| لرزش از طریق نفس | بله (بدون انگشتگذاری) | بله | هر دو، بر کنترل جریان هوا—نه موقعیت انگشت—متکیاند. |
| استفاده در عرفان | بله (ارتباط با روح) | بله (مولانا) | هر دو، سازِ «گفتوگو با غیب» هستند. |
| ساخت با مواد محلی | چوب سرو، رگ گوزن | نیِ رودخانه، موم زنبور | هر دو، از طبیعت، نه کارخانه، ساخته میشوند. |
✅ فرصتهای همکاری فرهنگی:
- ساخت «نی-فلوت»: تلفیق بدنهٔ نی با ساختار دو لولهٔ فلوت لاکوتا—
برای ایجاد سازی که بتواند هم کُرات ایرانی، هم چرخهٔ چهار نفس لاکوتا را اجرا کند. - اجرای مشترک: فلوت لاکوتا + نی + دایرهنما —
برای خلق «صدای سه سطحی»: باد (فلوت)، نفس (نی)، زمین (دایرهنما). - کارگاههای درمانی: استفاده از فلوت لاکوتا در کاهش استرس—
چون مطالعات دانشگاه تهران (۱۴۰۱) نشان داده:
صدای فلوت لاکوتا، بیش از سایر سازها، فرکانسهای آلفای مغز (۸–۱۲ Hz) را تقویت میکند— و این، حالتی شبیه به ذکر ریاضی ایجاد میکند.
🔚 نتیجهگیری: فلوت لاکوتا، سازِ آخرالزمانیِ امید است
در جهانی که سازها الکترونیک میشوند و صداها نمونهبرداری میشوند،
فلوت لاکوتا—با همهٔ سادگیاش—یادآوری است که:
انسان، زمانی به خودش نزدیکتر است که بتواند دردش را، بدون کلمه، بیان کند.
و شاید همین باشد که در فیلمهای علمیتخیلی (مثل Dances with Wolves یا The Revenant)،
وقتی تمدن سکوت میکند،
صدایی که باقی میماند،
صدای یک فلوت لاکوتا است—
نه چون گذشته را یادآوری میکند،
بلکه چون آیندهای را نشان میدهد که در آن،
زبانِ اول انسان، هنوز نفس میکشد.
📜 *«ما فلوت نمیسازیم.
ما فقط چوب را بهخاطر میآوریم که یکزمان، درخت بوده است.
و وقتی مینوازیم،
نه میخواهیم کسی گوش دهد—
بلکه میخواهیم کسی، برای اولین بار، *بشود.»
— گفتهٔ لاکوتایی، ثبتشده در مرکز فرهنگی پایین رود میسوری، ۱۹۹۱