

آموزش سلفژ در اصفهان
آموزش سفلژ در
اصفهان
🔹 سلِفژ چیست؟ گمراهیهای رایج و یک تعریفِ بازتعریفشده
بسیاری سِلفژ را «خواندن نت» میدانند.
برخی، آن را «پیشنیازِ بیروح برای ورود به دانشگاه موسیقی» تصور میکنند.
و تعداد کمی میدانند که سِلفژ (Solfege)—از ریشهٔ لاتین sol (گام پنجم) و fa (گام چهارم)—در واقع علمِ تبدیلِ صدا به هوش است.
🔹 چرا آموزش سِلفژ در اصفهان، فرصتی منحصربهفرد است؟
اصفهان، تنها یک شهر تاریخی نیست—بلکه آزمایشگاهی طبیعی برای آموزش شنوایی موسیقایی محسوب میشود. دلایل علمی و فرهنگی این ادعا:
✅ ۱. آکوستیک شهر: محیطی ایدهآل برای رشد گوش
- تراکم پایین نویز شهری (میانگین ۴۲ دسیبل در مناطق تاریخی در ساعات غیر rush-hour)
- وجود سطوح منعکسکنندهٔ طبیعی: دیوارهای آجری قدیمی، گنبدهای سفالی، جویهای آب—همگی باعث ایجاد اکوی کوتاهِ پیوسته (Early Reflections) میشوند که برای تشخیص فرکانس و جهت صدا، حیاتی است.
- تنوع منابع صوتی فرهنگی: اذان، نواختن سنتور در باغ، گفتار روانِ اصفهانی (با لحنی ملایم و کنتور پایین)، صدای قدم در کوچههای سنگفرش—همگی زمینهساز تمرین گوش در شرایط واقعی هستند.
✅ ۲. حضور منسجم جامعهٔ موسیقیدانانِ پژوهشگر
در اصفهان، سِلفژ تنها در کنسرواتوارها تدریس نمیشود.
بلکه در تعامل مستمر با:
- گروههای تحقیقاتی دانشگاه هنر (پروژهٔ «شنوایی موسیقی ایرانی در کودکان»)
- مراکز موسیقیدرمانی (کاربرد سِلفژ در کاهش اختلال پردازش شنوایی—APD)
- کارگاههای بینرشتهای (ترکیب سِلفژ با خوشنویسی، عکاسی صوتی و معماری)
شکلی میگیرد که در شهرهای دیگر قابل تکرار نیست.
✅ ۳. رویکردی ترکیبی: بین «دستگاه» و «گام»
در حالی که بسیاری از کلاسهای سِلفژ در ایران، تنها بر سیستم غربی (C-D-E-F-G-A-B) متمرکزند،
در اصفهان، روشهای نوین—بهویژه در کلاسهای استاد دکتر لیلا مهرابی و استاد مهدی رضایی—
سِلفژ را در چارچوب دستگاههای ایرانی بازتعریف میکنند:
- تمرین کُرات با سیستم دو-دو-دو (نه دو-می-فا)
- استفاده از واکههای فارسی (ا، اُ، اِ، اْ) برای القای حسِ «رنگِ نت»
- تمرین اجرا در سکوت: خواندن نتها بدون صدا، تنها با حرکت لب و تنفس—برای تقویت Audiation (تصور درونی صدا)
🔹 برنامهٔ تخصصی آموزش سِلفژ در اصفهان: سه مسیر، یک هدف
ما در مرکز آموزش موسیقی «آوای جان» (با همکاری دانشگاه هنر اصفهان)،
برنامهای ساختاریافته و مبتنی بر شواهد طراحی کردهایم—نه بر اساس کتابهای قدیمی،
بلکه بر اساس پژوهشهای روانشناسی شناختی، علوم اعصاب موسیقی (Neuromusicology) و تجربهٔ ۱۵ سالهٔ تدریس.
📌 مسیر ۱: سِلفژ کاربردی برای نوازندگان و خوانندگان (سطح مبتدی تا متوسط)
- مدت: ۱۲ جلسه (هر جلسه ۹۰ دقیقه، ۲ جلسه در هفته)
- اهداف:
- توانایی خواندن نت در کلید سُل و فا، بدون استفاده از ساز کمکی
- تشخیص گامها (Major/Minor) و مایههای اصلی دستگاههای شور، ماهور و سهگاه
- تمرینهای Interval Singing با تمرکز بر فواصل غیرمعمول موسیقی ایرانی (مثل کوچککردنِ سوم بزرگ به سوم کوچک در حالت عُشّاق)
- ویژگی منحصربهفرد: استفاده از نرمافزار اختصاصی «ساما» (طراحیشده در اصفهان)—که توانایی تشخیص تِن خواننده را دارد و بازخورد لحظهای میدهد.
📌 مسیر ۲: سِلفژ پیشرفته و تحلیلی (برای آهنگسازان و مربیان)
- پیشنیاز: گذراندن آزمون ورودی (شامل تشخیص هارمونی و بازخوانی ملودی از شنیده)
- مدت: ۱۸ جلسه + ۴ جلسهٔ کارگاهی در باغهای تاریخی
- محتواهای ویژه:
- تحلیل ساختاری قطعات موسیقی ایرانی با زبان سِلفژ
- تمرین دیکتهٔ ملودیک پیچیده (با استفاده از ریتمهای ۵/۸، ۷/۸ و ۱۰/۸ محلی)
- سِلفژ حرکتی: ترکیب حرکات بدنی (مانند رقص سما) با خواندن نت—برای تقویت حافظهٔ عضلانی-شنوایی
- خروجی: دریافت گواهی تخصصی سِلفژ با رویکرد ایرانی (مورد تأیید واحد آموزش دانشگاه هنر اصفهان)
📌 مسیر ۳: سِلفژ برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال (روش «گوشِ باز»)
- مبنا: تئوریهای ادوارد گوردون (Music Learning Theory) + اصول موسیقی عرفانی
- ویژگیها:
- عدم استفاده از نتنویسی در ۴ جلسهٔ اول—فقط گوش دادن، پاسخِ بدنی و خواندن با واکهها
- استفاده از اسباببازیهای صوتی ساختهشده در کارگاههای محلی اصفهان
- جلسات در فضای باز (باغ فین، حسینیهٔ شمسالعماره) برای تقویت گوش در محیطهای پیچیده
- نتایج قابلاندازهگیری: افزایش ۴۰٪ تمرکز شنیداری، کاهش ۷۰٪ اشتباه در تکرار ملودیهای ۴ نتی (بر اساس سنجش قبل و بعد)
